Crisi de l’occitanisme: ont ne sèm e cossí repartir? [part 2]


Dorsièr preparat per Ciril JOANIN, Fèbus ABELHÈR e Domergue SUMIEN.

Aqueste tèxt engatja sos tres autors e pas necessàriament totes los sòcis de l’ANÒC. Es destinat a la reflexion e la discussion.

Dorsièr · 24/07/2018

2. La crisi actuala de l’occitanisme (ans 2010...)

 

2.1 La fin del Temps Tres

 

Lo vam del Temps Tres permetèt encara qualques darrièrs avances importants al començament dels ans 2010. En 2012 en particular:

  • lo mèdia Jornalet apareguèt per afortir lo jornalisme en occitan sus Internet;
  • la manifestacion Anem Òc de Tolosa obtenguèt un recòrd de mai de 30 000 personas;
  • lo festenal occitan de l’Estivada de Rodés arribèt quasi a 100 000 assistents.
La manifestacion Anem Òc de Tolosa, en 2012, rassemblèt mai de 30 000 personas e foguèt un succès inegalat.
La manifestacion Anem Òc de Tolosa, en 2012, rassemblèt mai de 30 000 personas e foguèt un succès inegalat.

Malgrat aqueles darrièrs succèsses, lo principi dels ans 2010 a vist tanben, e sustot, la fin del Temps Tres de l’occitanisme. Lo primièr qu’o aja dich clarament es l’occitanista Terric Lausa dins de bèlas reflexions que publiquèt en 2016. En seguida, Domergue Sumien prepausèt qualques articles de fons dins Jornalet los 18 de genièr de 2016 e 22 de febrièr de 2016.

 

Ara donc, sèm tornarmai dins una crisi grèva caracterizada per:

  • una manca de fòrça dins la recuperacion sociala de la lenga occitana,
  • un envielhiment dels militants occitanistas,
  • una manca de joines,
  • una manca d’ambicion,
  • una eternizacion dels vièlhs esquèmas que foncionan pas,
  • una impossibilitat d’impausar un rapòrt de fòrça,
  • un pes feble dins l’opinion,
  • d’atacas creissentas contra l’ensenhament de l’occitan,
  • una feblesa fàcia a la reforma territoriala de 2015 qu’a afectat las regions occitanas,
  • un afebliment de certans festenals occitans (l’Estivada de Rodés perdèt sos organizaires occitanistas en 2016).

 

Autre indici grèu de la crisi: fòrça movements politics joves del Temps Tres son venguts pauc a cha pauc inactius durant los ans 2010 (Linha Imaginòt, Corrent Revolucionari Occitan —rebatejat Libertat—, Gardarem la Tèrra, Iniciativa per Occitània, Hartèra, Occitània Libertària, Paratge).

 

Aquesta nòva crisi met en evidéncia certans elements fòrça inquietants.

  • L’usatge social de l’occitan contunha de recular. L’occitanisme es incapable de compensar la pèrda dels locutors primaris (diches “naturals”) per una aumentacion sufisenta dels neolocutors. Es incapable de generalizar un ligam fegond entre las doas categorias de locutors, que sovent s’ignòran mutualament. Los locutors primaris son de mai en mai isolats, vièlhs e près de la desparicion, e pauc d’eles an consciéncia de la valor de lor lenga. Son mai que mai los neolocutors, tròp pauc nombroses, que s’interconnèctan per Internet e los rets socials e que pensan l’occitan coma una lenga modèrna.
  • Las manifestacions massissas per l’occitan, del labèl “Anem Òc”, pèrdon de fòrça e d’unitat, s’enfonzan dins las revendicacions timidas e ineficaças e obtenon pas de melhorament significatiu de l’usatge de l’occitan. La darrièra “granda” manifestacion a Montpelhièr en 2015 mostrèt l’envielhiment, la baissa dels militants, las divisions en capèlas e l’ultralocalisme de qualques dirigents occitanistas (sustot blocats dins de pichons interèsses lengadocians e bearneses de tèrme cort).
La darrièra manifestacion del collectiu Anem Òc, a Montpelhièr en 2015, foguèt onorabla mas mostrèt una baissa de la mobilizacion amb 15 000 personas al pus mai.
La darrièra manifestacion del collectiu Anem Òc, a Montpelhièr en 2015, foguèt onorabla mas mostrèt una baissa de la mobilizacion amb 15 000 personas al pus mai.

  • La sociolingüistica del conflicte, impulsada per Robèrt Lafont e qu’es la sciéncia mai adeqüata per salvar una lenga, rèsta escandalosament marginala dins la lingüistica occitana e dins las universitats d’Occitània (lo pauc de sociolingüistica universitària es quasi monopolizada per los estudis francofranceses). Se l’occitanisme a capitat a conscientizar parcialament una granda part d’Occitània e a faire desaparéisser progressivament la vergonha de parlar l’occitan, i a encara tròp de gents que revendican lo bilingüisme occitan-francés quand, en realitat, lo bilingüisme fa avançar lo francés e fa recular l’occitan. Son raras las associacions occitanas que menan d’activitats exclusivament en occitan. La màger part contunhan d’emplegar lo francés per peresa o per paur d’èstre acusadas de sectarisme.
  • L’ensenhament de l’occitan arriba pas de se desvolopar de manièra decisiva. Las escòlas occitanas Calandretas an d’implantacions regionalas inegalas (son presentas sustot en zòna gascona e lengadociana) e la granda majoritat de lors escolans (los calandrons) cèssan de parlar occitan quora ne sòrton. Pauc de calandrons alimentan los rengs dels occitanistas novèls. L’ensenhament public de l’occitan es de mai en mai menaçat per de supressions de mejans o de pòstes, per de liquidacions de sits bilingües, per una interdiccion de l’occitan dins certanas filièras e dins certans territòris, per un sabotatge frequent venent de la ierarquia...
  • Se fan encara sentir certans corrents occitanistas que son minimalistas, ineficaces e que mancan d’ambicion (e mai se parton d’una volontat sincèra de defendre l’occitan). Es lo cas del populisme antiuniversitari d’Ives Roqueta. Es tanben lo cas de la descentralizacion culturala de Fèlix-Marcèl Castanh e del movement Linha Imaginòt que creson ninòiament en una Occitània francesa, quand en realitat l’estat francés mòstra de mai en mai un mesprètz de l’occitan. Las pensadas d’Ives Roqueta e de Fèlix-Marcèl Castanh an engendrat una granda part dels blocatges actuals, simptomatics de la feblesa de l’occitanisme.
  • La nòrma classica de l’occitan es destabilizada, lo Conselh de la Lenga Occitana (CLO) es paralisat despuèi 2007, de nòvas “acadèmias” pullulan e accentuan lo desòrdre.

Ives Roqueta (1936-2015), e mai se foguèt un escrivan reconogut e un militant sincèr, tenguèt un ròtle escur quand s’opausèt violentament a Robèrt Lafont e a l’occitanisme “universitari”. La tendéncia dicha “populista” d’Ives Roqueta causèt la scission de l’IEO en 1980-81 e la crisi de l’occitanisme dels ans 1980.

Fèlix Marcèl Castanh (1920-2001) encoratgèt la creacion culturala en Occitània e s’engatgèt contra lo centralisme parisenc. Inspirèt fòrça occitanistas pendent lo Temps Tres, mai que mai lo movement Linha Imaginòt. Mas son antiindependentisme e sa defensa ninòia d’una “Occitània francesa” l’empachèron d’analisar clarament la dominacion francesa.


2.2. La destabilizacion de la nòrma lingüistica

 

D’efièch, retombam dins un localisme egoïsta, dins la fragilizacion d’una lenga normativa e dins una abséncia d’estrategia per l’ensemble d’Occitània.

 

L’exemple mai emblematic es l’arrestada forçada del Conselh de la Lenga Occitana (CLO) en 2007 a causa de pressions ostilas. Provenguèron de tensions creissentas, especialament amb l’Institut d’Estudis Occitans (IEO) e son president Dàvid Grosclaude.

 

L’IEO, e mai s’èra un dels cofondadors del CLO, temptèt de ne sortir en 2002 per fondar un organisme concurrent nommat Acadèmia Occitana; malgrat qualques temptativas d’acòrdi renovelat de collaboracion e de reconoissença mutuala, las negociacions abotiguèron pas a cap d’acòrdi.

 

Lo CLO aviá ben foncionat de 1996 a 2001. A causa de las pressions ostilas, subrevisquèt de 2002 fins a 2007. Publiquèt en 2007 la sintèsi de son trabalh normatiu, puèi intrèt en sòm forçat.

 

Dins aquel afar, Dàvid Grosclaude tenguèt un ròtle fòrça negatiu: en fragilizant lo CLO, fragilizèt tanben la codificacion de la lenga. Se pòt establir una filiacion ideologica entre Ives Roqueta e Dàvid Grosclaude.

  • A la fin del Temps Dos (entre 1975 e 1980 aperaquí), Ives Roqueta e la tendéncia “populista” de l’IEO avián ja destabilizat la nòrma classica dins lo quite IEO. D’efièch, a partir de la fin dels ans 1970, los “populistas” pensavan que la nòrma de l’occitan èra un atribut dels “universitaris” e multiplicavan volontàriament las publicacions que sortissián de la nòrma.
  • Identicament, a la fin del Temps Tres (de 2002 a 2007 aperaquí), Dàvid Grosclaude e la direccion de l’IEO exerciguèron una pression ostila contra lo CLO, arrestèron de lo sosténer e l’empachèron de foncionar serenament. Ansin Dàvid Grosclaude e sos seguidors renovelèron un discors “populista” de mesfisança contra los “universitaris”. E la difusion de la nòrma classica se fragilizèt tornarmai.

La nòrma de l’occitan, ara dins los ans 2010, es defenduda per tròp pauc d’institucions. Lo Conselh de la Lenga Occitana (CLO) rèsta la sola referéncia seriosa e mai s’es intrat en paralisi totala après 2007. L’antinormisme rèsta tròp present a causa:

  • de la manca de perspectivas per l’occitanisme,
  • de la manca d’ambicion per las foncions socialas de la lenga occitana (una lenga sens nòrma es una lenga sens ambicion sociala, una lenga de resignacion, limitada a un usatge subaltèrne),
  • de la fòrça d’inèrcia,
  • de la peresa intellectuala de certans dirigents occitanistas,
L’Acadèmia Occitana, lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana e l’Institut d’Estudis Araneses fan partida de las novèlas “acadèmias” que destabilizan lo trabalh anterior del Conselh de la Lenga Occitana.
L’Acadèmia Occitana, lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana e l’Institut d’Estudis Araneses fan partida de las novèlas “acadèmias” que destabilizan lo trabalh anterior del Conselh de la Lenga Occitana.

2.3. La creacion artistica occitana, una istòria de rendètz-vos mancats

 

Las crisis cronicas de l’occitanisme s’explican pas solament per de factors extèrnes desfavorables, mas tanben, e mai subretot, per d’andicaps latents e d’errors estrategicas comesas e mai pendent los tempses d’acceleracion.

 

L’occitanisme a totjorn patit un retard e una mancança de mejans financièrs a totes los nivèls, resultant soventasfés de causidas azardosas de sa militància. Per esnobisme eleitista, l’occitanisme a sovent mancat lo sieu rendètz-vos amb lo pòble. Es demorat parcialament passadista, embarrat dins lo sovenir d’un passat gloriós, en retard sus la mòda e en defòra de la vida reala e de las preocupacions popularas.

 

Del temps que l’occitan èra encara parlat per carrièras, los occitanistas negligiguèron de collectar pro de registraments dels locutors primaris (diches “naturals”) per los poder difusar massissament dins las ràdios e ne far un supòrt pedagogic solid per l’ensenhament de l’occitan.

Claudi Martí, un cantaire emblematic de la “nòva cançon occitana” pendent lo Temps Dos, dins los ans 1970.
Claudi Martí, un cantaire emblematic de la “nòva cançon occitana” pendent lo Temps Dos, dins los ans 1970.

Dins los ans 1970, la “nòva cançon occitana”, e mai s’èra en plena dinamica creatritz, s’alonhèt del pòble e se marginalizèt en privilegiar lo fons a la forma. Coma o analisa ben lo musician Jiròni Picas, aquò menèt a la profusion de cançons occitanas engatjadas amb de tèxtes de qualitat, mas sovent penalizadas per un estil musical passadista e desconnectat de la mòda del moment (rock, pòp, disco, funk…), una abséncia crudèla d’estrategias comercialas e una qualitat pròpi mediòcra d’enregistrament e d’adobaments. Se laissèt clarament paréisser l’amatorisme dels creators e se condemnèt ansin la cançon occitana a l’anonimat e a la non-programacion dins las ràdios per de rasons d’estetica.

 

Dins los ans 1980, l’occitanisme non profechèt de la legalizacion e del desvolopament de las ràdios liuras per democratizar l’usatge de la lenga e la rendre accessibla e omnipresenta a l’aurelha del pòble d’Occitània tota, que foguèsse occitanofòn o non. Los occitanistas preferiguèron limitar la lenga al domeni escrich dins de cercles culturals, literaris e eleitistas. Ça que la, faguèron excepcion qualques ràdios occitanistas localas coma Ràdio País, Ràdio Albigés, Ràdio Occitània e Ràdio Lenga d’Òc.

 

FMR foguèt una de las nòvas ràdios liuras que se desvolopèron dins los ans 1980. L’occitanisme s’implantèt pas pro dins aquel movement de societat, malgrat qualques excepcions amb de ràdios occitanistas localas.
FMR foguèt una de las nòvas ràdios liuras que se desvolopèron dins los ans 1980. L’occitanisme s’implantèt pas pro dins aquel movement de societat, malgrat qualques excepcions amb de ràdios occitanistas localas.

L’expansionisme cultural del francés en Occitània, ja favorizat per la pression del jacobinisme, es estat facilitat per l’incúria del movement occitanista dont la presa de consciéncia dins los ans 1990 èra tròp tardiva. Mentre que la cançon occitana èra enfin a se metre en fasa amb la modernitat e a prepausar una produccion qualitosa, l’audiovisual aviá ja despassat las ràdios, devengudas dementre professionalas e amb una programacion ara monopolizada per los grops franceses e subretot angloamericans.

Massilia Sound System, que jòga de raggamuffin, foguèt un grop clau dins la modernizacion de la musica occitana e dins la socializacion de la lenga d’òc pendent los ans 1990-2000 (Temps Tres).
Massilia Sound System, que jòga de raggamuffin, foguèt un grop clau dins la modernizacion de la musica occitana e dins la socializacion de la lenga d’òc pendent los ans 1990-2000 (Temps Tres).

Ara, la creativitat en occitan s’alentís. La literatura a de mens en mens d’escrivans novèls e joves, benlèu perque los joves mestrejan mens ben l’expression qualitosa en occitan. La diversificacion dels estils de la musica es incompleta. Avèm aquerit en occitan, tròp tardivament, de rap, de jazz e, encara pus tardivament, de punk, de black metal e un pauqueton d’elèctro. I a pas encara de grops gotics, ni d’R’n’B, ni de dubstep en occitan. E mai, la creacion existenta, levat de raras excepcions, manca singularament d’imaginacion en se limitant encara tròp sovent a la repilhada de cançons popularas recurrentas, e rarament a de tèxtes novèls.

 

2.4. Un contèxt politic totjorn mai desfavorable

 

Las autoritats fan pas çò que devon per salvar l’occitan.

 

2.4.1. En Aran

 

En Aran, territòri de lenga occitana dependent de Catalonha, malgrat los estatuts e las leis novèlas, l’usatge de l’occitan baissa dramaticament davant l’espanhòl a causa d’una politica lingüistica locala qu’es pas pro exigenta per l’occitan (la migracion creissenta dels castelhans qu’i crompan de residéncias segondàrias es un autre factor, saique). Es principalament çò qu’explica lo succès electoral del partit Ciutadans a las darrièras eleccions en Catalonha en decembre de 2017, en fasent d’Aran un bastion de l’unionisme espanhòl.

Dins las darrièras eleccions autonomicas en Catalonha, l’11 de decembre de 2017, Aran foguèt un dels rars territòris dins los quals lo partit unionista espanhòl Ciutadans obtenguèt la majoritat (imatge: AFP).
Dins las darrièras eleccions autonomicas en Catalonha, l’11 de decembre de 2017, Aran foguèt un dels rars territòris dins los quals lo partit unionista espanhòl Ciutadans obtenguèt la majoritat (imatge: AFP).

2.4.2. Dins las Valadas

 

Dins las Valadas Occitanas (que dependon de Piemont e Ligúria), malgrat un occitanisme meritòri, l’occitan se parla mens fàcia a l’italian.

 

2.4.3. A Mónegue

 

A Mónegue, i a pas ges de politica favorabla a l’occitan. En 1976, lo Principat de Mónegue rendèt obligatòri l’ensenhament del ligur monegasc a l’escòla primària publica, puèi privada en 1988, mas a pas res fach per salvar l’occitan.

 

2.4.4. En Occitània Granda, dins l’estat francés

 

En Occitània Granda —dins la partida d’Occitània que depend de l’estat francés—, lo revelh de las consciéncias es mai complicat.

  • Occitània es quasi entièrament enclavada dins un estat francés ultracentralizat. França s’isola de l’idèa europèa de pluralisme lingüistic. Ansin, la màger part d’Occitània ne sofrís fòrça e es dins una situacion geopolitica pièger. E essent empresonada dins l’estat francés, Occitània subís lo clientelisme parisenc d’un grand nombre de mèdias, de politicians o de foncionaris. Lo pòble d'Occitània, que subís la fòrta sasida del nacionalisme francés, ignòra los desavantatges de viure dins aquel sistèma.
  • En mai d’aquò, los poders publics son de mai en mai ostils coma o podèm veire amb las agressions creissentas contra l’ensenhament de l’occitan e dins las promessas escarnidas sota Sarkozy, Hollande e Macron.
  • La situacion electorala testimònia de l’expansion del chauvinisme supremacista francés. Dins son comunicat del 9 d’abril de 2018, l’ANÒC denonciava lo perilh que representa l’extrèma drecha per Occitània. D’efièch, de regions occitanas entièras son devengudas de “tèrras promesas” per l’extrèma drecha. Ansin, despuèi los ans 1990, Provença es un bastion del Front Nacional o Rassemblament Nacional (FN o RN). Lo meteis partit d’extrèma drecha ultrajacobin se desvolopa ara en Lengadòc qu’èra tradicionalament d’esquèrra. Al costat dels resultats electorals creissents de l’FN, tanben espelisson, dins Occitània tota, de mai en mai de gropusculs de drecha radicala (identitaris, Accion Francesa, Bastion Social, etc.).
L’implantacion de l’extrèma drecha francesa, amb son chauvinisme francés extrèm, es una catastròfa morala qu’illustra l’alienacion e la despossession culturala de las populacions occitanas.
L’implantacion de l’extrèma drecha francesa, amb son chauvinisme francés extrèm, es una catastròfa morala qu’illustra l’alienacion e la despossession culturala de las populacions occitanas.

  • Al costat de la pression del chauvinisme francés existisson una multitud de movements regionalistas antioccitans, soventasfés son sostenguts financièrament per los poders locals e afiliats als partits parisencs.

   En region Provença-Alps-Còsta d’Azur, lo novèl conselh regional elegit en 2015 e presidit per Cristian Estrosi, puèi per Renaud Muselier, a aderit al discors propagandista d’una oficina pseudoprovençalista que promòu lo secessionisme lingüistic antioccitan (çò es: pretend que lo provençal fariá pas partida de l’occitan). En consequéncia, la region a demenit de 35 000 èuros las subvencions a las escòlas occitanas Calandretas de Provença, tot en finançant per mai d’un milion d’èuros un Observatòri de la Lenga Provençala, estructura inutila que sièrv de centre de propaganda antioccitana. Mai recentament, lo 29 de març de 2018, d’elegits locals, encara influenciats per la mesma oficina, an depausat una proposicion de lei “relativa a la reconoissença de la lenga provençala coma lenga de França”, doncas distinta de l’occitan. Aquel pseudoprovençalisme, ça que la, rèsta pus feble que l’occitanisme unitari provençal, que contunha de garentir l’essencial de la creacion e dels corses d’occitan en Provença.

 

En Gasconha tanben, lo secessionisme lingüistic antioccitan demòra actiu, obten de còps de subvencions localas mas, per astre, a pas pogut arrestar lo pes pus important de l’occitanisme gascon que contunha de recebre las subvencions mai importantas.

  • L’adopcion del nom “Occitània” per la novèla Region de Tolosa, eissida de la fusion de Lengadòc-Rosselhon e Miègjorn-Pirenèus, pausa de dificultats ineditas. Amb lo sosten de Caròla Delga, presidenta de la nòva region despuèi 2015, an popularizat lo nom d’“Occitània” dins l’administracion e los mèdias, en lo fasent confondre amb la sola Region de Tolosa; mas aquò a causat una fractura durabla dins lo mitan occitanista, entre partisans e opausants del nom.
Una aficha que sosten la novèla Region de Tolosa, apelada abusivament “region Occitània” e mai se conten solament un tèrç de l’Occitània reala.
Una aficha que sosten la novèla Region de Tolosa, apelada abusivament “region Occitània” e mai se conten solament un tèrç de l’Occitània reala.
  • La situacion d’Occitània tota es comparabla en dimension e en diversitat a aquela dels Païses Catalans. Occitània e los Païses Catalans forman doas nacions que serián d’estats de talha mejana en temps normal, mas que las alèas de l’istòria an estraçadas en mantes estats. Aquelas doas nacions an tanben en comun d’aver caduna una entitat administrativa espandida solament sus una part de lors territòris nacionals: la region dicha “Occitània” e la Generalitat de “Catalonha”. Mas, al contrari de la Generalitat de “Catalonha”, la region dicha “Occitània” representa una part minoritària (un tèrç) del territòri nacional occitan e a pas de fòrta identitat que pòsca portar lo drapèl del pòble minorizat. Aquela region utiliza exclusivament lo francés e a pas lo nivèl d’autonomia de Catalonha.
Eissida de la fusion de Lengadòc-Rosselhon e Miègjorn-Pirenèus, la novèla Region de Tolosa, abusivament nommada “Occitània” (en blau), representa solament un tèrç de l’Occitània reala (linha roja) e inclutz un tròç dels Païses Catalans.
Eissida de la fusion de Lengadòc-Rosselhon e Miègjorn-Pirenèus, la novèla Region de Tolosa, abusivament nommada “Occitània” (en blau), representa solament un tèrç de l’Occitània reala (linha roja) e inclutz un tròç dels Païses Catalans.
Lo lògo de la novèla Region de Tolosa, abusivament nommada “Occitània”, a pas de fòrta identitat que pòsca portar lo drapèl del pòble minorizat. En mai d’aquò, utiliza exclusivament lo francés dins sa comunicacion publica.
Lo lògo de la novèla Region de Tolosa, abusivament nommada “Occitània”, a pas de fòrta identitat que pòsca portar lo drapèl del pòble minorizat. En mai d’aquò, utiliza exclusivament lo francés dins sa comunicacion publica.

 

***

 

Units per Occitània

 

***

  

ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA

Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela

13090 AIS DE PROVENÇA

Sit: www.assemblada.org

E-mail: info@assemblada.org

Telefòn: +33 6 46 62 74 93

Download
Version PDF
Crisi de l’occitanisme-OC.pdf
Adobe Acrobat Document 3.4 MB